Từng là sinh viên điểm thấp, Giáo sư trường Top 1 châu Á nhắn nhủ gì tới tuổi 18?

Tại sự kiện Future Fest 2026, Giáo sư Jay Siegel là một học giả xuất sắc trong lĩnh vực hóa học, đã mang đến bài diễn thuyết đầy cảm hứng mang tên "Học để trở thành: Beyond Knowing to Being". Đại học Hong Kong (Trung Quốc) hiện thuộc Top 11 đại học toàn cầu, Top 1 châu Á theo bảng xếp hạng QS World University Rankings 2026.Với triết lý giáo dục sâu sắc, ông đã "mở khóa" tư duy cho hàng ngàn học sinh trước ngưỡng cửa đại học và kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Từ "người tiếp nhận" đến "người kiến tạo" tri thức

Bày tỏ niềm xúc động khi được trở lại Việt Nam - nơi ông từng gắn bó tại TP Hồ Chí Minh vào năm 2021, Giáo sư Jay Siegel mở đầu bài chia sẻ bằng một góc nhìn sắc sảo về sự thay đổi của giáo dục đại học. Ông nhấn mạnh, thế giới đã thay đổi hoàn toàn so với 40 năm trước khi ông bắt đầu công tác giảng dạy, thời điểm trí tuệ nhân tạo (AI) chưa tồn tại. Giờ đây, giáo dục không chỉ nằm ở việc người học "biết được những gì" (Knowing), mà quan trọng hơn là họ "đang trở thành ai" (Being).

"Khi còn học phổ thông, các em chủ yếu là người tiếp nhận kiến thức (knowledge consumers). Nhưng khi bước vào đại học, một sự chuyển đổi quan trọng cần diễn ra: các em phải trở thành người kiến tạo tri thức (knowledge creators)", Giáo sư Siegel khẳng định.

Theo ông, vấn đề lớn nhất của giáo dục đại học hiện nay là sinh viên chưa đòi hỏi đủ nhiều. Giáo dục chỉ thực sự ý nghĩa khi giảng viên bắt đầu trả lời những câu hỏi xuất phát từ chính sinh viên. Để rèn luyện tư duy này, trong các lớp học của mình, vị Giáo sư luôn yêu cầu người học phải tự trả lời được hai câu hỏi nền tảng: Tôi tin vào điều gì hôm nay? và Tôi tin vào điều đó dựa trên cơ sở nào? Đây chính là chìa khóa để kiến tạo nên những người học tập suốt đời.

Trích dẫn câu nói nổi tiếng của Albert Enstein: "Trí tưởng tượng quan trọng hơn kiến thức", Giáo sư Siegel cho rằng chính trí tưởng tượng mới tạo ra những câu hỏi mới, và câu hỏi là khởi nguồn của mọi sự đổi mới sáng tạo. Ông cũng thẳng thắn chia sẻ, môi trường học thuật lý tưởng là nơi tri thức được chia sẻ bình đẳng, nơi cần loại bỏ văn hóa giảng dạy "tự phụ". Sinh viên không phải là công cụ phục vụ dự án cá nhân của giảng viên, mà là những con người cần được dẫn dắt để phát triển.

Đứng trước sự phát triển vũ bão của Trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Hiệu trưởng Đại học Hong Kong (Trung Quốc) khuyên các bạn trẻ nhìn nhận vấn đề một cách cân bằng. "Trong tương lai, AI sẽ trở thành các hệ thống vô hình (invisible systems) trong đời sống. Nhưng điều quan trọng không phải là các bạn có biết lập trình hay không, mà là bạn có muốn hệ thống này vận hành như vậy không? Bạn có tin vào quyết định của nó không?", Giáo sư chia sẻ.

Bí quyết của sự tự tin: Dám sai lầm và kỹ năng "chuyển đổi"

Trong phần giao lưu hỏi đáp, trước câu hỏi "Đâu là thay đổi quan trọng nhất trong triết lý giảng dạy để phát triển sự tự tin và tư duy độc lập", Giáo sư Jay cho biết, ông bắt đầu lớp học từ chính câu hỏi của sinh viên, chứ không phải nội dung soạn sẵn. "Ngay từ ngày đầu, tôi yêu cầu các bạn trở thành người đóng góp. Điều đó giúp xây dựng sự tự tin và thể hiện sự tôn trọng. Công việc của tôi không phải là chứng minh tôi biết gì, mà là khơi gợi tiềm năng của sinh viên", Giáo sư chia sẻ.

Chia sẻ về cách lấy sự cân bằng giữa AI và phát triển tư duy phản biện, bản sắc và tiếng nói cá nhân, Giáo sư Jay khuyên các bạn trẻ không cần quá lo lắng về AI. Hãy coi AI như một hệ thống đang cố thuyết phục bạn. Bạn cần phản biện và kiểm chứng để giữ quyền kiểm soát.

Đặc biệt, câu chuyện cá nhân của vị Giáo sư 67 tuổi đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho cả hội trường. Chia sẻ về bí quyết của sự tự tin, ông bộc bạch: "Sự tự tin đến từ kinh nghiệm thực tế, từ việc dám mắc sai lầm và sống sót sau sai lầm đó".

Giáo sư kể lại, ông từng không phải là một sinh viên có điểm số cao, nhưng lại vô cùng say mê nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và luôn dám chấp nhận rủi ro để đi theo niềm tin của mình. Trong suốt sự nghiệp, ông sẵn sàng rời bỏ một ngôi nhà nhìn ra biển tại San Diego (Mỹ) tiện nghi để đến Thụy Sĩ xây dựng một chương trình mới, rồi sau đó lại tiếp tục đến Trung Quốc. Nguyên tắc sống của ông rất rõ ràng: Khi thấy mình không còn tạo ra sự thay đổi ý nghĩa cho bản thân và môi trường xung quanh, ông sẽ bước tiếp.

Gửi lời khuyên đến các bạn học sinh, sinh viên mong muốn trở thành công dân toàn cầu, Giáo sư Jay Siegel kết luận: "Không có gì thay thế được việc trải nghiệm thực tế đời sống để hiểu về một nền văn hóa khác. Hãy dám dấn thân, thử đến một quốc gia khác và làm những công việc bình thường nhất để thực sự sống trong xã hội đó".